تشویق و تنبیه موثر بر روابط انسانها در آموزشگاه

دانشگاه آزاد اسلامی قم  عنوان : تشویق و تنبیه موثر بر روابط انسانها در آموزشگاه استاد : دکتر ابوالفضل بختیاری

رشته : مدیریت آموزشی                                                            دانشجو : زهرا تویسرکانی                                                  

مقدمه:

تشویق و تنبیه یکی از ابزار های تعلیم و تربیت است ، که تأثیر بر روابط انسان ها دارد و تشویق و تنبیه عامل اساسی برقراری روابط انسانی است که درپیدایش ، استحکام عواطف ، احساسات ، روابط و درک متقابل تاثیر بسزایی دارد ، بسیار دیده شده که با یک تشویق و یا تنبیه به موقع و به جا و با توجه به شرایط لازم آن ، زندگی فردی از سیری انحرافی به راه راست تغییر یافته و بالعکس ، یک تشویق و یا تنبیه نا به جا سبب گمراهی و تیره روزی فرد دیگری شده است . تشویق و تنبیه از عوامل کنترل کننده و جهت دهنده رفتار در تعلیم و تربیت هستند . چه خاطرات خوش و جان نواز تشویقی و تربیتی که از معلم و یا مدیرمان در ذهنمان باقی مانده است و رفتار ها را زنده نگه داشته است . مدیران مدارس به عنوان مسئول اصلی حفظ نظم و انظباط و دادن پاداش و برانگیختن افراد و اعمال عدالت در سازمان آموزشی وظیفه و مسئولیت سنگینی بر دوش دارند همان گونه که راننده اتومبیل با در دست داشتن فرمان اتومبیل و گردش آن به چپ و راست ، اتومبیل را در مسیر درستی قرار می دهد و از انحراف آن جلوگیری می کند ، مدیر نیز با تشویق و تنبیه مناسب دانش آموز و حتی معلمان را در مسیر درست آموزشی و تربیتی قرار می دهد در این نگاره به راهبرد های تشویق و تنبیه و ظرافت این عوامل مهم در آموزشگاه می پردازم .

تشویق و تنبیه :

تشویق از نظر مدیریت آموزشی یعنی ترغیب تکرار یک رفتار مطلوب می باشد یا دادن پاداش مناسب به یک فرد پس از انجام یک عمل و رفتار پسندیده می باشد ، ریشه تشویق در پاداشی است که به فرد در راستای تأمین نیاز هایش داده می شود ، انسان به دنبال تأمین نیازهایش است ، هرگاه پس از انجام یک کار ، پاداش مناسب با آن نیاز را دریافت کند ، به تکرار آن عمل تشویق می شود و به احتمال زیاد بار دیگر آن را برای دریافت مجدد پاداش انجام می دهد . کاری که با پاداش همراه نباشد ، مانند مشت بر سندان کوبیدن است و تلقی فرد از کاربردن پاداش ، کار بیهوده انجام دادن می باشد . تنبیه یعنی فراهم کردن زمینه از بین بردن و یا کاهش تکرار یک رفتار ناخواسته می باشد . تنبیه رویه هایی است که بکار گیری آن ها سبب متوقف شدن یا کاهش قوت رفتار می شود ، بر این اساس تنبیه یک عمل تهاجمی و از روی عصبانیت به عنوان یک عکس العمل فوری و نا خوشایند مطرح نیست یک عمل تربیتی و برنامه ریزی شده است که برای کاهش وقوع رفتار نامطلوب طراحی می شود .

راهبرد های تشویق و تنبیه :

راهبرد های تشویق و تنبیه انواعی از تشویق و تنبیه هستند که به وسیله آن ها تغییر یا تثبیت رفتار به وجود می آید .

چهار راهبرد اصلی برای تغییر رفتار از طریق تشویق و تنبیه عبارتند از :

1- تقویت مثبت : تقویت مثبت به معنی تشویق یک فرد به خاطر انجام رفتار های قابل قبول و پسنیدیده است .تقویت مثبت یعنی ارائه یک پاداش جالب توجه به یک فرد به دنبال انجام یک رفتار مطلوب می باشد . مثلا اگر به یک فرد نابینا در گذشتن از خیابان کمک کرده باشد و ما بلافاصله در سر صف از رفتار او ستایش به عمل آوریم و جایزه ای به او دهیم . رفتار او را به طور مثبت تقویت می کنیم و بدین وسیله احتمال تکرار این عمل را در او تقویت خواهیم کرد .

2- تقویت منفی : یعنی اجتناب از اعمال تنبیه نسبت به کسی که از انجام کار نامطلوبی دست بر می دارد . مثلا دانش آموزی که تکلیف خود را به خوبی انجام نداده است در مقابل انجام وظیفه ، معلم بر خلاف روز های دیگر او را سرزنش نمی کند و نمره ی او را کاهش نمی دهد این اجتناب از اعمال تنبیه تقویت منفی نام دارد . در حقیقت تقویت منفی یعنی اجتناب از دادن یک جزا یا شرایط منفی به یک فرد پس از انجام یک رفتار مطلوب تعریف می شود .

3- خاموشی : از خاموشی به عنوان کاهش یا از بین بردن رفتار نا مطلوب به علت عدم بکار گیری تقویت مثبت تعریف می شود خاموشی یعنی نادیده گرفتن رفتار یک فرد . مثال موقعی که کارمندی به علاقه و جدیت کار می کند ، انتظار توجه و پاداش لازم را دارد .

4- تنبیه : هر گاه دانش آموزی رفتار های نامطلوب از خود بروز دهد که سبب آسیب رساندن ، ضرر وارد کردن و بی نظمی مدرسه می شود . ممکن است با رعایت همه جوانب امر او را در مورد تنبیه قرار داد . پس جزای ناموافق یا نا خوشایندی که در نتیجه رفتار نا مطلوب فرد یکبار گرفته می شود ، تنبیه نامیده می شود .

خلاقیت های کاربرد تشویق و تنبیه در آموزشگاه

تشویق و تنبیه باید در روابط با اهداف تربیتی و آگاهانه انجام گیرد ، اگر چه کاربرد  بی جای تشویق و تنبیه اثرات نا مطلوبی روی انسان دارد . ولی کاردبرد نا به جا و نادرست تنبیه به مراتب خطرناک تر و زیان آورتر می باشد .

در هر تنبیهی معلم با مدیر باید بداند که برای چه تنبیه می کند و چه نتایج و اثراتی روی دانش آموز دارد و دانش آموز باید بداند به خاطر چه رفتاری تنبیه می شود ، نباید تصور شود که خود تنبیه باعث تغییر رفتار می شود ، بلکه باید دانست که تنبیه فقط جلو انجام ناخواسته را به طور موقت می گیرد ، برای آن که رفتار دانش آموز تغییر کند باید ، همراه با تنبیه ، رفتار درست را نیز به او نشان داد . نکته بسیار مهم این است که کاربرد زیاد تنبیه آثار زیان آوری دارد . تنبیهات تاثیر موقت دارد و دراز مدت اثر بخشی خود را از دست می داد . عده زیادی از پدران و مادران ، معلمان و مدیران فکر می کنند که منظور از تنبیه ، تنبیه بدنی است ، محدود کردن تنبیه به تنبیهات بدنی تفکر نادرستی می باشد ، تنبیه دامنه وسیعی دارد ، یک سکوت ، روی در هم کشیدن به موقع ، به شرط آن که در موقعیت مناسب ، نسبت به فرد خاصی صورت گیرد تنبیه نامیده می شود . گاهی اوقات کاهش رابطه و صحبت کردن با یک دانش آموز می تواند یک تنبیه مناسب باشد .

درک تنبیه بستگی به روش های اولیاء معلمان و مدیران و این که بچه ها به چه عادت کرده باشند دارد

پیامد های زیان بار تنبیه :

اگر اعمال تنبیه از روی بی توجهی و غرض ورزی باشد و بطور نادرست و بی جا بکار رود ، در اینجا به تعداد محدودی از پیامد های زیان تنبیه اشاره می کنیم .

1- بچه ها دروغ گو می شوند 2- سبب ترس و جبن می شود 3- اعتماد به نفس بچه ها کم می شود 4- بچه ها پر خاشگر می شوند 5- افراد ریاکار و حیله گر می شوند 6- کم ذهن می شوند 7- خلاقیت خود را از دست می دهند 8- بچه ها عقده ایی می شوند .

نتیجه گیری :

به جای تاکید بر تنبیه که در زمان های گذشته بیشتر بکار گرفته می شد ، و در دهه های اخیر استفاده از تشویق مورد توجه قرار گرفته است . تنبیه حربه دو لبه ای است که ممکن در جایی مناسب و در جایی نا مناسب و زیان آور باشد به هر حال از تنبیه نباید به عنوان اولین وسیله استفاده کرد. استفاده نا به جا ، نادرست آن پیامد های منفی و نا مطلوبی دارد. هرگز نباید از تنبیه به صورت یک روش تربیتی استفاده کنیم ولی اگر مجبور به استفاده شدیم باید به صورت موقت از آن استفاده کنیم تا به روش بهتر و مناسبی دسترسی پیدا کنیم نیاز به تشویق از تمایلات فطری انسانی است و هیچ کس نیست که به تحسین و تشویق دیگران نیاز نداشته باشد ، تشویق علاوه بر آن که سبب افزایش میل به کار ، رضایت خاطر و تقویت روحیه افراد می شود ، وسیله ای برای شکل گیری و بهسازی شخصیت آن ها نیز به حساب می آید ، تشویق می تواند بسیاری از مشکلات روانی ، عاطفی و اجتماعی افراد را حل کند تشویق وسیله مناسبی برای به وجود آوردن نگرش مثبت ، دوست داشتن متقابل ، قدر دانی و ارزش دادن به انسان ها می باشد ، پاداش و تشویق مطمئن ترین و اساسی ترین ابراز انگیزش همه انسان ها از جمله دانش آموزان و معلمان می باشد که کاربرد آن باید در صدر همه فعالیت های مدیران آموزشی قرار بگیرد .

منبع :

میر کمالی ، محمد (1394) . روابط انسانی در آموزشگاه. تهران : یسطرون .ص 304-207 فصل هفتم

 

 

زمینه های روابط انسانی در آموزشگاه...